Halka Arz Yöntemleri, Talep Toplama Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Şirketlerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için kaynaklara ihtiyaçları vardır. Bunlar yabancı kaynak (borç yoluyla elde edilen kaynak) veya özkaynaklar (ortaklardan sermaye yoluyla veya faaliyetler sonucu kar yoluyla sağlanan) olabilir. Bu iki kaynak çeşidininde şirkete bir maliyeti bulunmaktadır. Yabancı kaynaklarda faiz maliyeti, özkaynakta ise ödenmesi gereken ve ortaklar tarafından belli bir taban limitte beklenen temettü geliridir. Şirket yönetimi hangi kaynak ucuza geliyorsa, o kaynaktan faydalanma yoluna gidebilmektedir. Özkaynak yoluyla fonlama yani senet ihraç ederek toplanacak fonların maliyeti daha ucuz oluyorsa, şirketler halka arza başvurma yoluna gidebilirler.

Halka arz yöntemleri nelerdir ?

Aile şirketleri yada bir kaç ortaktan oluşan şirketler, bu sebeplerden biri veya birkaçını gözönünde bulundurarak halka açılmayı düşündükleri taktirde kullanabilecekleri birkaç yöntem vardır. Çoğunlukla danışman bir aracı kuruluş kullanıldığı için aracı kuruluşun hazırlayacağı öneriler arasından şirket yönetimi kendileri için en uygun olanını seçecektir. Çok fazla halka açılma yöntemi bulunduğu için biz burada birkaçını kısaca anlatmaya çalışacağız.

Sabit Fiyatla Talep Toplama Yöntemi

Bu yöntemde şirket ortakları yapılmış olan ön çalışmaları doğrultusunda belli bir fiyat ve arz edilecek hisse miktarını belirlerler. Bu ilgili yatırımcı grubuna sunulur ve isteyen kişilerden talepleri toplanır. Son olarak hisselerin karşılığını ödemiş olan yatırımcılara hisse senetleri dağıtılır. Bu yöntemde aracı kurum sadece yatırımcılar ile şirket arasında elçilik görevi yapabileceği gibi, arzı tamamen kendisi de üstlenebilmektedir (underwriting). Arzı kendisi üstlenen bir aracı kuruluş Underwriting anlaşması çerçevesinde hisselerin tamamını satmayı taahüt eder. Ancak, eğer satamadığı senet olursa bu durumda satılamayan senetleri kendisi almakla yükümlüdür.

Fiyat Teklifi Alınması Yöntemi

Bu yöntemde şirketler belli bir taban limitin altında olmamak şartıyla senetler için teklif edilen fiyatları alarak son karara göre hisseler satılmaktadır.

Bir başka yöntem ise gelişmiş ülkelerde sıkça kullanılan ve senede dönüştürülebilinen tahvil ihraç etme yoluyla (convertible bonds) yapılabilmektedir. Şirket yatırımcılara tahvil ihraç eder ve tahvil sahibine önceden belirlenen bir fiyattan hisse senedi alma hakkı verilmektedir. Ayrıca, tahvil sahibi (bondholder) ileride oluşacak konjektürde fiyatı uygun bulursa tahvilini hisse senediyle değiştirebilmektedir.

Aracı kurumların işlevi nedir ?

Kuruluş amaçları itibariyle aracı kurumlar, hisse senedi ticaretinde yatırımcı ile şirketler arasında aracılık işlemlerini yapar ve yatırımcıları bilgilendirirler. Aracılık işlemlerini en büyük gelir kaynaklarını oluşturan, işlem başına komisyon alarak yaparlar.

Aracı kurumların bir başka görevleri ve gelir kaynakları ise halka arz konsorsiyumlarında yer alıp, yeni hisse senetlerinin ihraçlarında aracılık görevi yapmaktır.

Lider aracı kurum nedir ?

Bir şirketin halka arzı için, çeşitli aracı kurumlar bir araya gelerek konsorsiyum kurmaları gerekmektedir. İsteyen aracı kurumlar bu konsorsiyuma katılarak belli bir miktarının halka arzını üstlenirler. Bu konsorsiyumda, halka açılacak şirkete danışmanlık yapan, konsorsiyumu düzenleyerek lider rolünü oynayan aracı kuruluşa ”Lider Aracı Kuruluş” denir ve lider aracı kuruluşların görevleri ve sorumlulukları, daha fazladır.